Áherslur Fjölskylduhjálpar Íslands hafa verið harðlega gagnrýndar í fjölmiðlum undanfarna daga, enda virðast skjólstæðingar ekki sitja við sama borð. Athæfið hefur eðlilega verið gagnrýnt harðlega af félagsmálaráðherra, formönnum velferðar- og mannréttindaráðs og öðrum kjörnum fulltrúum. Framkvæmdastýra Fjölskylduhjálpar hefur nú viðurkennt að um mistök hafi verið að ræða, en segir þó að sárt sé að horfa upp á einstæðar mæður sem þurfi frá að hverfa.

Það er með öllu óásættanlegt að fólki skuli vísað frá á grundvelli þjóðernis en er það ekki óásættanlegt að fólki skuli vísað frá yfir höfuð? Er ásættanlegt að flokka fólk? Hverjir mega flokka fólk og eftir hverju má flokka?

Íslenskt velferðarsamfélag

Allt frá lýðveldisöld hefur velferð einstaklinga verið að hluta í samfélagslegri ábyrgð, en fyrstu merki þess má rekja aftur til Grágásar þar sem helstu verkefni löghreppa snerust um fjallskil og framfærslu ómaga. Samkvæmt núgildandi lögum er hlutverk sveitarfélaga fyrst og fremst að vinna að sameiginlegum velferðarmálum íbúanna. Íslenskum sveitarfélögum er m.a. skylt að veita húsaskjól og lágmarksframfærslu þegar á þarf að halda. Lágmarksframfærsla er þó ekki skilgreind í lögum, né heldur á hvaða stigi sveitarfélögum beri að axla sínar skyldur.

Hjá Reykjavíkurborg hafa verið settar nokkuð skýrar reglur um velferð borgarbúa. Fjárhagsaðstoð er veitt að uppfylltum ákveðnum skilyrðum og sama gildir um félagslegt húsnæði. Að sama skapi er hægt að fá húsaleigubætur og sérstakar húsaleigubætur, niðurgreiðslu á tómstundum, skólamáltíðum og leikskólum ef á þarf að halda og skilyrði eru uppfyllt. Einstæðir foreldrar og námsmenn fá afslátt af leikskólagjöldum, öryrkjar fá afslátt gegn framvísun skírteina í sund og nemar gegn framvísun sérstakra korta í strætó. Allt er þetta gert til að tryggja aðgengi þessara hópa að grunnþjónustu sem er vel. Hvort réttri aðferð er beitt er aftur á móti pólitísk spurning sem verður æ áleitnari.

Velferð eða ölmusa?

Samhliða velferðarkerfi hins opinbera hafa líknarfélög á borð við Torvaldsensfélagið, Mæðrastyrksnefnd og Fjölskylduhjálp gegnt veigamiklu hlutverki um langt skeið, m.a. með matar- og fatagjöfum til fólks í neyð. Tilurð og mikilvægi þessara félaga vekur spurningar um hversu raunverulegt íslenskt velferðarsamfélag sé þegar allt kemur til alls. Er það raunverulega svo að allir einstaklingar samfélagsins búi við mannsæmandi aðstæður? Hafa allir jafnan aðgang að heilbrigði og velferð á Íslandi?

Án þess að ég ætli að gera lítið úr alvarleika þess að flokka fólk eftir þjóðerni, þá verður hið opinbera að líta í eigin barm. Velferðarþjónusta Reykjavíkurborgar með öllum sínum skilyrðum, afsláttarkjörum og tilfærslum gerir einmitt kröfu um flokkun fólks. Eigi hér raunverulegt velferðarsamfélag að ríkja verður grunnþjónustan að vera aðgengileg öllum, óháð efnahag eða öðrum hamlandi þáttum. Þannig ættu líknarfélög í raun að vera óþörf.

Vinstri grænt velferðarsamfélag

Á sveitarfélögunum hvílir mikil ábyrgð, enda eru þau samfélög fólks sem hafa gert með sér samning um að sinna ákveðnum grunnþáttum mannlífsins. Við rekum saman leik- og grunnskóla, frístundaheimili, gatnakerfi, almenningssamgöngur og félagslegt net sem þarf að vera til staðar fyrir okkur öll. Þessi þjónusta er fjármögnuð með hlutfalli af launum okkar og við eigum öll að geta notið hennar – skilyrðislaust.

Vinstri græn hafa um langt skeið lagt áherslu á að grunnþjónusta sveitarfélaga verði gjaldfrjáls og að allir íbúar geti notið hennar. Sérstaklega brýnt er að öll börn geti notið leik- og grunnskóla án endurgjalds. Nauðsynlegt er að ganga alla leið í þessum efnum, enda má það ekki vera þannig að þjónusta sem fjármögnuð er af okkur öllum í sameiningu reynist sumum of dýr.

Velferðarsamfélag er samfélag þar sem grunnþjónustan er í samfélagslegri ábyrgð, þar sem allir fá notið grunnþjónustu og þar sem félagslegt net er til staðar þegar á þarf að halda. Í velferðarsamfélagi þarf fólk ekki að framvísa skírteinum. Í velferðarsamfélagi er ekki þörf á líknarfélögum til að tryggja fólki nauðþurftir heldur geta allir íbúar lifað með reisn og notið sjálfsagðrar grunnþjónustu í hvívetna

Greinin birtist í Morgunblaðinu 31. mars 2010.

Atvinnuleysi á höfuðborgarsvæðinu var 8,8% í desember. Atvinnuleysi er einstaklingum og samfélagi dýrt og öll vitum við að það getur haft afdrifaríkar afleiðingar. Aðgerðir eru nauðsynlegar, þó núverandi meirihluti borgarstjórnar aðhafist fátt.

Lesa afganginn af þessari færslu »

Miðborg Reykjavíkur hefur upp á svo miklu meira að bjóða en bara verslun og þjónustu. Líflegur Austurvöllur og endurnar á tjörninni , höfnin, Hljómskálagarðurinn og Bakarabrekkan hafa aðdráttarafl með tilveru sinni einni saman. Þessir staðir eru þó mest sóttir að sumarlagi og því oft helst til dauflegt um að litast í miðborginni á köldum vetrardögum. Þessu má auðveldlega breyta.

Lesa afganginn af þessari færslu »

Fulltrúar meirihlutans í Reykjavík hafa á undanförnum dögum þvertekið fyrir ábyrgð sína á offramboði góðærisins sem hefur skilið eftir sig þúsundir auðra og hálfbyggðra húsa víðsvegar um borgina.

Söguskýringar fulltrúa meirihlutans standast ekki skoðun. Lóðaframboð hefur verið áhugamál Sjálfstæðismanna svo lengi sem elstu menn muna, eins og glögglega má lesa í fundargerðum skipulagsráðs gegnum tíðina. Langur slóði greina og bókana liggur eftir borgarfulltrúa Sjálfstæðisflokksins  um lóðaskortsstefnu Reykjavíkurlistans, mikilvægi þess að tryggja nægt framboð lóða og þá einkum fyrir sérbýli.

Lesa afganginn af þessari færslu »

Eigi jafnrétti kvenna og karla verða raunverulegt á Íslandi, þarf samfélagið allt að taka miklum breytingum. Allir þættir mannlífsins eru samofnir og undir áhrifum hver frá öðrum. Ekkert má undanskilja.

Fjölmiðlar skipta miklu máli í baráttunni fyrir jafnrétti kynjanna, enda eru þeir mikilvæg upplýsingaveita. Það vald sem því fylgir að velja hvaða upplýsingar eru kynntar þjóðinni og hvernig nálgast skuli viðfangsefnið er vandmeðfarið. Lesa afganginn af þessari færslu »

Í meðfylgjandi frétt á mbl.is er greint frá því að sótt hafi verið um fyrir 2745 börn í frístundaheimilum í Reykjavík fyrir haustið. Vel gangi að ráða inn starfsfólk, en þó vanti enn um 100 starfsmenn. Þetta þykir mér fréttnæmt sem borgarfulltrúa og aðalmanni í íþrótta- og tómstundaráði – enda hefur ráðið ekki enn komið saman eftir sumarfrí, þó nú séu aðeins örfáir dagar þar til frístundaheimilin taka til starfa að nýju.

Frístundaheimilin eru aðeins um 10 ára gömul í núverandi mynd, þar sem frítímanum er gert hátt undir höfði sem sjálfstæðum hluta af lífi barna. Í frístundaheimilunum fá börn að þroska með sér áhugamál og félagsfærni á annan hátt en í skólanum. Þar starfar fólk með þekkingu á sviði frítímauppeldis og leggur sig fram um að efla og styrkja heimilin í hvívetna.

Frístundaheimilin eru stórpólítískt viðfangsefni. Þau hafa glímt við mikinn mannekluvanda allt frá stofnun, rétt eins og önnur störf í uppeldis- og menntageiranum. Húsnæði hefur verið bágborið og fjármagn af skornum skammti. Á sama tíma hafa þau þurft að sanna sig gagnvart öðrum uppeldisstéttum og kennurum, foreldrum og börnum, en ekki síst gagnvart stjórnmálafólki. Á þeim tíu árum sem liðin eru hefur fjöldi barna margfaldast, samskipti skóla og frístundaheimila batnað svo um munar og ánægja barna og foreldra stigmagnast. Allt vegna metnaðar og drifkrafts starfsfólks ÍTR.

Í stjórnmálunum er því miður enn langt í land. Enn koma upp hugmyndir með reglulegu millibili um að færa reksturinn í sitt gamla horf, þ.e. að fela skólunum að bjóða upp á gæslu. Enn hljóðar samþykkt fyrir reksturinn og þar með fjárhagsáætlanir upp á að einungis 2100 börn dvelji þar að hámarki. Pólítísk eftirfylgni varðandi húsnæðismál og starfsmannamál er minni en þyrfti og umræður um frekari þróun eða verkefni í tengslum við frístundaheimilin eru afar sjaldgæfar á fundum borgaryfirvalda.

Þessu þarf að breyta. Frístundaheimilin eru gríðarlega mikilvæg fyrir börnin okkar og eiga að vera eins fagleg og skemmtileg og best verður á kosið. Til þess þarf stjórnmálafólk að hafa skilning og metnað fyrir verkefninu, forgangsraða í þess þágu og beita sér fyrir því að frekari þróun geti átt sér stað.

Í morgun óskuðum við, fulltrúar minnihlutans í íþrótta- og tómstundaráði, eftir því að haldinn yrði fundur í ráðinu hið fyrsta. Þar verðum við að fara yfir þau mál sem nú eru aðkallandi, koma því til leiðar að samþykkt fyrir reksturinn verði breytt, finna leiðir til að fullmanna frístundaheimilin, fara yfir húsnæðisþörf og fleira í þeim dúr.  Við bíðum eftir svari, en gerum ráð fyrir að fundað verði á næstu dögum. Þó fyrr hefði verið!

       100 vantar til starfa á frístundaheimilum         

Pistill minn í Fréttablaðinu á föstudaga um uppnám í barna- og unglingastarfi borgarinnar fór fyrir brjóstið á Kjartani Magnússyni, formanni íþrótta- og tómstundaráðs.

Í svargrein daginn eftir fullyrðir hann að verið sé að finna farsæla lausn fyrir alla aðila á þessum tveimur stóru brotalömum sem fyrirfinnast í endurskoðaðri fjárhagsáætlun meirihlutans. Jafnframt áfellist hann undirritaða fyrir yfirlýsingar um uppnám í starfinu, enda vinni embættismenn nú hörðum höndum við að lágmarka skaðann.

Gert er gert. Fjárhagsáætlunin liggur fyrir og þar er gert ráð fyrir 20 milljóna króna hagræðingu vegna lokunar frístundaheimila á virkum dögum. Jafnframt skortir þar 10 milljónir króna til að hægt sé að halda úti félagsmiðstöðvarhópum yfir sumartímann. Það er staðreynd sem brýnt er að borgarbúar séu meðvitaðir um. Gildir þá einu hvernig meirihlutanum hentar að skilgreina þjónustuna.

Heilir dagar í frístundaheimilum hafa talist til grunnþjónustu borgarinnar fram til þessa, enda hafa þeir verið hluti af starfsemi frístundaheimilanna allt frá því þau voru stofnuð. Hafi formaðurinn áhuga á að rökræða við börn í 1.-4. bekk um það hvort þjónustan telst „viðbótar“ eða „grunn“, þá getur hann gert það. Ábyrgðin er eftir sem áður hans.

Að sjálfsögðu er unnið hörðum höndum að því að leysa málið. Að koma í veg fyrir uppsögn 22 starfsmanna og verulega skerðingu á þjónustu frístundaheimilanna. Metnaðarfullt starfsfólk sviðsins mun gera það sem það getur, það veit ég vel. Og sennilega á því eftir að takast að nurla saman fyrir verkefnunum með einhverjum hætti. Það er þó ekki pólítískum áherslum meirihlutans að þakka.

Það eru því ekki yfirlýsingar mínar sem eru ótímabærar eða illa ígrundaðar, heldur fjárhagsáætlun meirihlutans. Betur hefði farið á því að meirihlutinn axlaði pólítíska ábyrgð og hugsaði afleiðingar fjárhagsáætlunarinnar til enda í stað þess að heyja nú varnarbaráttu eftirá með óraunhæfum kröfum til starfsfólks um útfærslu á verkefnum sem ekki er til fjármagn fyrir.

Greinin birtist í Fréttablaðinu 7. apríl 2009

Heimgreiðslur eru orðnar að verulaika. Í Reykjavík geta foreldrar valið um að setja börn sín á leikskóla eða þiggja 35.000 króna greiðslu frá borginni fyrir að hafa þau heima. Heimgreiðslur, kynntar sem hluti af aðgerðaráætlun undir slagorðinu „Þjónustutrygging – jafnræði og jafnrétti“. Slagorðasérfræðingur auglýsingastofunnar virðist ekki hafa kafað djúpt ofaní málið.

Kvennagildra
Heimgreiðslur byggja ekki á jafnræði og jafnrétti. Þær hafa neikvæð áhrif á jafnræði og jafnrétti. Reynsla nágrannalanda okkar sýnir það og ekkert bendir til þess að því yrði öðruvísi farið hér.

Rannsóknir kynjafræðinnar hafa sýnt fram á sterka neikvæða og víxlverkandi fylgni milli tekna og fjölskylduábyrgðar. Það þýðir að þeim mun lægri sem tekjur einstaklinga eru, þeim mun líklegra er að viðkomandi beri meiri ábyrgð á fjölskyldu og heimili en makinn. Að sama skapi hefur verið sýnt fram á að þeim mun meiri ábyrgð sem einstaklingur ber á fjölskyldu og heimili, þeim mun lægri tekjur hefur viðkomandi.

Tengslin milli kynbundins launamunar og ójafnrar ábyrgðar kynjanna inni á heimilunum eru skýr. Heimgreiðslur verða aðeins til að styrkja þessi tengsl. Heimilisábyrgð færist í auknum mæli á herðar kvenna sem svo aftur leiðir til aukningar á kynbundnum launamun. Þetta er mat sérfræðinga, hérlendis og erlendis.

Heimgreiðslurnar ganga þvert á samþykkta stefnumörkun Reykjavíkurborgar sem hefur einsett sér að vera í fararbroddi á sviði kynjajafnréttis og mannréttinda. Í mannréttindastefnu borgarinnar er kveðið á um að ávallt skuli tekið mið af þörfum og viðhorfum beggja kynja og áhrif allra ákvarðana á stöðu kynjanna skuli greind áður en þær eru teknar. Jafnframt er það lögð sérstök áhersla á að vinna gegn stöðluðum ímyndum um hlutverkaskiptingu kynjanna hvað snertir fjölskylduábyrgð.

Stéttagildra
Áhrif heimgreiðslna eru ekki bara kynbundin, heldur líka stéttbundin. Í Noregi hefur verið sýnt fram á að meirihluti þeirra sem nýta sér heimgreiðslur eru konur af erlendum uppruna, með lágar tekjur og lágt menntunarstig. Og aftur er ekkert sem bendir til þess að hlutirnir verði öðruvísi hér en í nágrannalöndunum.

Það er augljóst að sú upphæð sem hér um ræðir gagnast fyrst og fremst fólki með lágar tekjur. Þrjátíu og fimm þúsund krónur skipta ekki máli fyrir fólk sem á milljónir, en einstæð móðir í láglaunastarfi gæti þurft að hugsa sig um.

Á meðfylgjandi mynd sést að 25 ára gömul einstæð móðir sem starfar sem skólaliði hefur til ráðstöfunar tæplega 113 þúsund krónur á mánuði við núverandi aðstæður. Ef þessi kona væri á atvinnuleysisbótum hefði hún rúmar 151 þúsund krónur til ráðstöfunar á mánuði, enda kæmi þjónustutrygging í stað leikskólagjalds.

Hjá láglaunafólki skiptir hver þúsundkall máli. Borgaryfirvldum ber að stuðla að þátttöku allra í stamfélaginu, að allt fólk eigi þess kost að taka þátt í atvinnulífinu og að öll börn eigi þess kost að stunda leikskólanám. Samþykkt heimgreiðslna er mikil afturför í þeirri vinnu.

Gamaldags og hægrisinnaður meirihluti
Heimgreiðslur eru hluti af aðgerðaráætlun gamaldags hægrisinnaðs meirihluta í borgarstjórn Reykjavíkur. Aðgerðaráætlun sem byggir á stefnu Sjálfstæðisflokksins úr kosningabaráttunni 1994.

Blessunarlega bar Sjálfstæðisflokkurinn skarðan hlut frá borði vorið 1994. Síðan þá hefur metnaðarfull uppbygging vandaðra og sterkra leikskóla átt sér stað. Leiðin hefur ekki verið greið og alls ekki alltaf auðveld. Markmiðið hefur þó alltaf verið skýrt: öruggir og faglegir leikskólar fyrir börnin í borginni.

Meirihluti Sjálfstæðisflokks og Óskars Bergssonar ætlar nú að snúa 14 ára uppbyggingarstarfi til baka. Skila peningunum aftur til fólksins, gera leikskóla að rekstrareiningum og hafna samfélagslegum úrræðum.

Gamaldags hægristefna á ekki við í leikskólamálum. Þar gildir framsýni og kjarkur til að breyta. Kjarkur til að taka á erfðum viðfangsefnum. Kjarkur til að bæta aðbúnað og starfskjör starfsfólks í leikskólum. Kjarkur til að endurskoða forgangsröðun við útdeilingu fjármuna og forgangsröðun verkefna. Kjarkur sem ekki er til staðar í núverandi meirihluta.

Greinin er eftir mig og Hermann Valsson og birtist í Fréttablaðinu 25. september 2008.